|
آمل از شهرهای قديمی ايران است که روی رسوبات رودخانه هراز بنا
شده است، به همين جهت روستاهای اطراف آن حاصلخيز و آباد می باشد.
اين شهر مدت ها پايتخت سراسر تبرستان و مرکز حل و فصل و عزل و نصب
مازندران بود.
شهر آمل در زمان حکومت مازيار بن قارن چنان
بود که بعد از براندازی حکومت او ، خلفای عباسی و طاهريان ،
مالياتی که از آمل می گرفتند در سال رقمی در حدود
000/400 دينار بود . در حاليکه سراسر تميشه ( قسمتی از بهشهر ) و ساری و حومه
آن مجموعا
000/600 دينار ماليات می پرداختند. خلفای بنی عباس همچنين از سراسر تبرستان
000/000/13 دينار ماليات به زور می گرفتند
که %30
آن را آمل پرداخت می کرد. به
اين ترتيب ميتوان به بزرگی شهر ، اهميت اقتصادی و شکوه آمل در آن
زمان پی برد.
تاريخ چند هزار ساله آمل پر از حوادث هيجان
انگيز و مبارزه شديد با دشمنان و دفاع مقدس مقابل مهاجمان می باشد
و در زمان صلح و آرامش کارشان رونق کشاورزی و احترام به آداب و
رسوم باستانی و مهمان نوازی و پرورش ذوق ادبی و دانشمندان بود.
همان طور که گفته شد يکی از علل نامگذاری آمل را اين می دانند که
آمل به زبان پهلوی دعا می باشد (ترامرگ مباد) و اين اسم با مسمايی
است زيرا اين همه حوادث ناگوار که به شهر آمل و اطراف آن هجوم
آورده و هر بار شهر را بکلی ويران و نابود کرد ، باز در مدت کمی
شهر ساخته شده و به اوج ترقی خود رسيد. از حفاری های آمل چنان بر
می آيد که چندين مرتبه رودخانه هراز طغيان کرده و مسير خود را عوض
کرده و به داخل شهر ريخته ، به طوری که ساکنين شهر فرصت فرار و
نجات خود پيدا نکردند و نام ليتکوه از اين سيلابها گرفته شده است (
ليته کوه یعنی گل کوه ).
از جمله حوادثی که منجر به کشتار و ويرانی در
آمل گرديد می توان به حوادث زير اشاره کرد. :
1- در شهرستان نور پشت يک کتاب خطی اين مطلب
نوشته بود : (( در نمارستاق آب درياوک يا دريوک در تنگه کوه طغيان
کرد و کوه را پاره کرد که براثر شکستن سد طبيعی درياوک نمارستاق
سيلی مهيب ايجادشد که شهر آمل و روستاهای اطراف آن ويران و در زير
رسوبات منهدم گرديد. در قسمت شرقی شهر ، زمين نسبتا" مسطحی
ديده می شود که سابقا" ساختمانهای زيادی داشته و اگر زير خاک را
کاوش کنند آثار خانه هايی که از رسوبات رودخانه انباشته شده بخوبی
مشاهده می شود .)) بعضی اين سيلاب را در سال 108 هجری می دانند ؛
خدا عالم است.
2- نوشته از مرحوم آقاسيد ابوطالب فرزند
عليرضا موسوی شاهاندشتی راجع به ويرانی آمل بدست آمد که متن نوشته
را می نگاريم:
(( بسم الله تعالی معلوم اهل ايمان و
عبرت گيرندگان حوادث زمان باشد که 1223 که از هجرت نبوی (ص) و صلم
زلزله ای در دارالمرز مازندران الی قم و الی قريب به سبزوار در عصر
جمعه دوازدهم تير ماه قديم آمده که بعضی معموره را در همان زلزله
اول خراب نموده و از اول شب همان روز طبقات زمين بحدی بحرکت درآمده
که احدی از وذيع و شريف را مظنه باقی دنيا و مافيا نبوده در اکثر
ديار حدود مزبوره معموره نماند زمين را در اکثر جاها زير ورو نموده
اما از برکات ائمه اطهار صلواة الله عليهم اجمعين آدم کم تلف شدند
اما مسجدها و منبرها و امامزاده ها و حمام ها و بازار ها و خانه ها
و پل ها و رباط ها و قريه هااکثر به زمين فرو رفتند و بالمره خراب
شدند که آثاری از ايشان نماند تا عرض سه سال متوالی زلزله می آمد .
بعد از انقضای سه سال کم کم می آمد . مدت دو سال مردم ديار شهر آمل
و مازندران کوه نشين بودند. و در حال تحرير سال 1226 باز کم کم می
آید.))
3- آتش سوزی بزرگی که در دوره جديد در شهر
آمل اتفاق افتاد که باعث خرابی زياد و ويرانی شديد شهر گرديد . اين
آتش سوزی و حريق در سال 1335 هجری قمری واقع شد که ابتدا از نزديک
تکيه نياکی ها شروع شد و بر اثر وزش تند باد همه شهر را فراگرفته و
به رودخانه هراز رسيد و بر اثر سرايت آتش به مغازه باروت و مهمات و
اسلحه فروشی ، آن مغازه منفجر گرديد و آتش مهيب به آنطرف
رودخانه افتاد و بعد بواسطه شدت باد تمامی شهر آمل در گرداب آتش
فرو رفت . معروف است که اين حريق در فروردين ماه ، هنگامی که
ساکنين شهر مشغول خوشگذرانی و برگزار کردن مراسم نوروز بودند واقع
شد و بخش اعظم شهر به تل خاکستری تبديل گرديد.
4- بروز بيماری خطرناک طاعون که درسال
1198هجری رخ داد ، شهروندان بيشماری رانابود گرداند و شهر به
ويرانه ای تبديل گشت.
5- در سال 1269 هجری بيماری وبا در آمل به
جان مردم افتاد و عده ای از مردم شهر را از بين برد و دستخوش فنا
کرد.
6- در سال 1336 هجری شمسی بيماری خطرناکی به
نام بيماری مشمشه به آمل حمله کرد که افراد زيادی از شهروندان
نابود و به ديار باقی شتافتند.
7- جنگ هایی که باعث ويرانی شهر آمل و اطراف
آن و سبب از بين رفتن مردمان بيشماری شد که می توان به چندين جنگ و
لشگر کشی اشاره کرد.
الف ) حمله چنگيز خان مغول و فرزندانش به
تبرستان که طی آن شهرهای زيادی از جمله آمل ويران گرديد ولی دوباره
و بسرعت بازسازی شد.
ب) حمله امير مسعود به شهر آمل و جنگ با
سادات علوی که اين سلسله را منقرض کردند و مازندران و آمل را ضميمه
قلمرو حکومت خود کردند.
ج) حمله سامانيان با اسپهبدان آمل و رويان که
ويرانی و کشتار ظالمانه و بيشماری در پی داشت.
د) جنگ امير تيمور گورکانی با پادشاهان
مرعشيان آمل که ويرانی و کشتار ظالمانه و بيشماری در پی داشت و
معروف است که از سرهای مردم بی گناه آمل و لاريجان در مير بزرگ
مناره ای درست کرده و سرانجام سلسله مرعشيان را منقرض و به
ترکمنستان تبعيد نمود.
هـ) جنگ های شاه اسماعيل و شاه عباس صفوی به
آمل که طی آن خلق زيادی کشته شدند. ناگفته نماند که در اين جنگها
شهر و روستا بکلی ويران نشدند، زيرا ساکنين شهر معدودی باقيماندند
و دوباره شهر را آباد و به سرعت بازسازی کردند و کشاورزی و بازار
را رونق دادند.
و) حمله آقا محمد خان قاجار به لاريجان و آمل که چندين ماه به طول
انجاميد و سرانجام با حمله آقا محمد خان قاجار و حمله محمد قلی خان
مردم بی گناه لاريجان و آمل را کشتند و شهر را ويران کردند.
|
