منبع: بيزنس ويك‌

هيجده ماه پيش سه نفر به‌نام‌هاي John Roberts  ،Clint Oram و Jacob Taylor كه در شركتي به‌نام Epiphany   نرم‌افزارهايي در زمينه خدمات به‌مشتريان و پشتيباني مي‌نوشتند، از كار خود استعفا دادند. اين گروه سه نفره تصميم داشتند با هدف قرار دادن همان بازار، اقدام به نوشتن برنامه‌اي جديد ولي اين‌بار با استفاده از كدهاي اپن سورس بنمايند. اين‌كار سه ماه بيشتر طول نكشيد و تا انتهاي ماه چهارم يعني در عرض يك‌ماه كل سرمايه لازم براي اين‌كار تامين شد.

كمي بيش از يكسال بعد، شركت آنان به‌نام SugerCRM بيش از 325 هزار نسخه از برنامه را به‌فروش رساند و پس از دور دوم جمع‌آوري سرمايه، ارزش شركت به 75/7 ميليون دلار افزايش يافت. عرضه رايگان نرم‌افزار، براي اداره  شركتي كه با جذب سرمايه مالي شروع به‌كار نموده راه درستي نيست. اما Roberts و شركاي او، طلايه‌دار مقصد بعدي جنبش اپن‌سورس، يعني نرم‌افزارهاي تجاري هستند.
 
وي به‌عنوان مديرعامل اين شركت مي‌گويد: "تا آن‌زمان كسي در يك شركت كه زمينه كاري آن نرم‌افزارهاي اپن سورس باشد ، سرمايه گذاري نكرده بود. كار ما در واقع حركتي زيربنايي بود".

جنبش اپن سورس در حال برداشتن قدم بزرگ ديگري روبه جلو است. شركت‌ها، سرمايه‌گذاران و بسياري از تحليلگران مطمئنند كه به‌زودي براي تمام نرم‌افزارهاي تجاري شركت‌ها، در مقياس ميليوني، جايگزين اپن‌سورس در دسترس خواهد بود. Ray Lane يكي ازشركاي Kleiner Perkins Caufield ‌Byers و يكي از افراد باتجربه در زمينه نرم‌افزار  مي‌گويد :  " فكر نمي‌كنم كه بتوان براي اين كار، محدوده‌اي  تعيين كرد".

هربار يك گام به جلو
بسياري ازسرمايه گذاران درعرض هجده ماه گذشته بيش از  چهارصد ميليون دلار در پنجاه شركت درزمينه اپن سورس سرمايه‌گذاري كرده‌اند و اين‌كار هنوز هم ادامه دارد. شايد اين مبلغ پول زيادي به‌نظر نرسد، اما بايد درنظرداشت كه اين شركت‌ها به طرزي باورنكردني سودآور هستند. ديگر نيازي نيست لشكري از كارمندان را به‌عنوان فروشنده يا مهندس استخدام نمايند. زيرا جامعه اپن‌سورس مي تواند از پس تمام كارها بربيايد.
سرمايه‌گذاران زمينه‌هاي جديدي براي سرمايه‌گذاري يافته‌اند.
 
از برنامه‌هاي هوشمند تجاري كه عمليات يك شركت را زير نظر مي‌گيرد گرفته، تا نرم‌افزارهاي خاص و سفارشي همانند اجراي سيستم هاي كامپيوتري يك بيمارستان .

هر بار كه يك نرم‌افزار اپن‌سورس دانلود مي‌شود، درواقع يك گام به شكسته شدن انحصار شركت‌هايي همچونSAP ، اوراكل و مايكروسافت، در زمينه نرم‌افزارهاي تجاري نزديك مي‌شويم.

نرم‌افزاري كه يك شركت زماني براي آن ميليون‌ها دلار هزينه مي‌كرد، اكنون از طريق اينترنت به صورت رايگان دردسترس است و لازم نيست همانند خريدهاي چندين ميليون دلاري، نگران تامين اعتبار باشيم. همچنين از آنجايي كه اين نرم‌افزارها اپن سورسند، مي‌توان آن‌ها را به صورت دلخواه تغيير داد يا سفارشي سازي نمود.

 اكوسيستم جديد
اكنون شاهد ظهور يك اكوسيستم جديد در اپن‌سورس هستيم. فشار زيادي براي توليد بيشتر نرم‌افزارهاي كاربردي وجود دارد. اما اين جنبش بسيار قوي است. شركت‌هاي خدمات فناوري نيز در حال تطبيق خود با نرم‌افزارهاي اپن سورس هستند. SpikeSource را در نظربگيريد .

اين شركت را Kim Polese مديريت مي‌كند. او موسس شركت Marimba و يكي ازتوسعه‌دهندگان اصلي نرم‌افزار جاواي سان‌مايكروسيستمز بود. SpikeSource تحت نظر Lane و در شركت Kleiner Perkins رشد نمود. Lane مي گويد:" ما به شركت هاي كوچك اپن‌سورس مانند MySQL و JBossفكر مي كرديم .
 
هركدام از اين‌ها در واقع جزئي از يك معماي بزرگ هستند. ما گفتيم : چرا ما تمام اين اجزاي اين معما را كنار هم نگذاريم و آن‌را حل نكنيم ؟"

SpikeSource و رقيب آن SourceLabs، هردو نقشي به‌عنوان يك واسطه براي شركت‌هاي بزرگ و همچنين پروژه‌هاي اپن‌سورس بر‌عهده دارند و وظيفه يافتن، تست كردن و ارزيابي ايده هاي مطرح شده از طرف صدها نفر از افراد را انجام مي‌دهند.

كار بعدي آن‌ها، مشاوره با شركت ها در چگونگي به انجام رساندن پروژه‌هاي آنان است.آن‌ها درصورت بروز مشكلات، از اين شركت‌ها پشتيباني هم مي‌كنند. حتي به منظور محافظت قانوني، شركت‌هايي مانند BlackDuckنيز تاسيس شده‌اند كه آن‌دسته از كدهاي اپن‌سورسي كه يك شركت دانلود كرده است را  مورد بررسي قرار مي‌دهند تا از همه جوانب كار اطمينان حاصل كنند و از بروز مشكلات قانوني و حقوقي جلوگيري نمايند.


طلايه‌داران‌
Charlie Brenner معاون ارشد مركز فناوري كاربردي شركت Fidelity كه مسئوليت مديريت پروژه‌هاي اپن‌سورس را برعهده دارد،  مي‌گويد: "وقتي كه ما كار اپن‌سورس را شروع كرديم ، هيچ قانوني در اين كار وجود نداشت" . او ادامه مي دهد: "SpikeSource، مثال كاملي از شركت است كه آنچه را كه ما به صورت داخلي انجام داده‌ايم، به دنياي خارجي منعكس مي‌كند و اين براي ما بسيار ارزشمند است ".

سيستم عامل لينوكس كه درسال 1991 ظاهرشد، هدايت موج عظيم نرم‌افزار اپن‌سورس را برعهده گرفت. اين برنامه كه هزاران داوطلب آن‌را توسعه داده‌اند، در حال حاضر 4/2 ميليارد دلار از بازار 49 ميليارد دلاري سيستم عامل سرور را در اختيار دارد و پيش‌بيني مي‌شود تا پنج سال آينده هرساله پانزده درصد به رشد آن افزوده شود.

در بازار مرورگرها نيز فايرفاكس قهرمان اپن سورس، هشت‌درصد از بازار را تسخير نموده است. اين در مقايسه با سهم 87 درصدي اكسپلورر مايكروسافت بسيار ناچيز است . اما فايرفاكس رشد خوبي داشته و توانسته است درطول يك سال سهم بازار اينترنت اكسپلورر را به زير نوددرصد برساند. بايد گفت كه تاكنون هيچ شركتي نتوانسته بود تا اين حد به غول ردموند (مايكروسافت) ضربه وارد كند.

تاثيرات ديگر
در مرحله بعدي شركت‌هايي همچون MySQL ظهور نمودند كه براي تجارت بانك‌هاي اطلاعاتي اوراكل يك رقيب محسوب مي‌شدند. شركتي مانند JBoss نيز با برنامه‌هاي داراي مجوز شركت BEA Systems  و IBM، در زمينه نرم‌افزارهاي سرور، به رقابت برخاستند. تاكنون اين شركت‌ها اكثرا كوچك وخصوصي بوده‌اند. اما هر سال شاهد هستيم كه درآمدهاي آن‌ها دو برابر و حتي سه برابر مي شود.


 بسياري ازاين شركت‌ها درحال حاضربه خاطر هزينه‌هاي پايين عملياتي تجارت اپن سورس،  از سودآوري زيادي برخوردارند. تحليلگران انتظاردارند درآمد شركت MySQL درسال جاري به چهل ميليون دلار برسد. Greg Gianforte مديرعامل شركت RightNow Technologies كه ميزبان نرم‌افزار مديريت مراكز تلفن براي سازمان هاست مي‌گويد : " ما احتمالا يكي ازمشتريان بزرگ آن‌ها هستيم. "Gianforte مي‌گويد: شركت وي با اجراي كلي يك نرم‌افزار اپن‌سورس باعث پايين آوردن هزينه‌ها شده‌است.
 
او مي‌گويد:" اپن سورس تاثير چشمگيري بر سودآوري يك شركت دارد".  اكنون هزينه‌هاي فناوري شركت وي كه شامل پرسنل، ارتباطات و تجهيزات است، تقريبا شش درصد درآمدها را تشكيل مي‌دهد. اما با استفاده از نرم افزارهاي داراي مجوز، اين ميزان حدود بيست‌درصد و در برخي از موارد براي نرم‌افزارهاي گران‌قيمت بيش از چهل‌درصد خواهد بود.

واژه طلايي
يك طرز تفكر طلايي در اپن‌سورس در حال شكل‌گيري است. بسياري ازسرمايه گذاران مشتاقند تا راه پرسود بعدي را بيابند. آن‌ها در اينترنت به دنبال سايت‌هايي هستند كه روي پروژه‌هاي اپن‌سورس فعاليت مي‌كنند. واژه اپن‌سورس را مي‌توان در بسياري از جلسات كه در سراسر جهان برگزار مي‌شود،  شنيد.
 
پس از آن‌كه Nick Sturiale يكي ازشركاي موسسه مالي Sevin Rosen در شركت تازه‌كاري با نام XenSource كه سازنده نرم‌افزارهايي براي استفاده بهينه از قدرت كامپيوتر است، سرمايه‌گذاري نمود، و بيش از سي شركت ديگر نيز به وي ايده‌هايي در زمينه اپن سورس ارائه نموده‌اند. اما Sturiale روي هيچ‌يك ازآن‌ها سرمايه‌گذاري نكرد و خود او مي‌گويد كه بيش از نصف آن‌ها اصلا ارزش ملاقات مجدد را نداشتند.

او مي‌افزايد:  "افراد و گروه‌هاي خيلي زيادي هستند كه دراين زمينه فعاليت مي‌كنند و اين اصلا خبرخوبي نيست ".  او همچنين  زياد مطمئن نيست كه تمام سرمايه‌گذاري‌ها دراين زمينه ثمربخش باشند. وي مي‌گويد: "تقاضاي بسياري براي كار در اين  زمينه وجود دارد. درحالي كه بازار اصلا از رشد خوبي برخوردار نيست ".


در حال حاضر براي  قضاوت درباره ميزان رشد اين شركت‌ها و اين‌كه آيا آن‌ها برگشت سرمايه خوبي دارند يا خير، خيلي زود است. بسياري از استراتژي‌هاي تجاري براساس عرضه رايگان اين نرم‌افزارها ازطريق اينترنت، و پس از آن فروش نسخه كامل و تكميل شده و يا اخذ هزينه‌هايي به‌عنوان آموزش، نگهداري و پشتيباني قرار دارند.


 اما در اين ميان بازدهي و سودآوري همچنان به‌عنوان يك مشكل باقي مي‌ماند. درحالي‌كه طبق اعلام اين شركت‌ها ، آمار دانلود برنامه‌هاي آن‌ها به ده‌ها هزار مي رسد، اما تنها دو درصد از مشتريان بابت اين نرم‌افزارها پول پرداخت مي كنند . از اين گذشته تحليلگران هشدار مي دهند با وجود اينكه شركت‌هاي نرم‌افزاري براي استمرار تجارت خود به اپن‌سورس تكيه مي‌كنند، بازهم اين موضوع دليلي براي وجود بازار براي شركت‌هاي توليد‌كننده نرم‌افزارهاي اپن سورس نخواهد بود .


البته موضوع اميدواركننده اين‌است كه تعداد زيادي از شركت‌ها به خاطر رايگان بودن اين‌دسته از نرم‌افزارها به امتحان آن خواهند پرداخت. طبيعت وب و جامعه اپن‌سورس باعث مي‌شود شركت‌ها براي برنامه‌ريزي فروش خود به تشكيلات پرهزينه‌اي نياز نداشته باشند.
 
اين شركت‌ها به‌جاي استخدام فروشندگان باتجربه و پرداخت حقوق بالا به آنان و همچنين صرف سرمايه و زمان، در بستن قراردادها با مديرعامل‌هايي كه به همه چيز و همه‌جا مشكوك هستند، تنها كد نوشته شده برنامه‌هاي خود را روي اينترنت قرار مي‌دهند. اغلب، برنامه‌نويسان در شركت ها،  كدهاي اين نرم افزارها را براي تست دانلود مي‌كنند و پس از آن، مزايا و كارايي اين نرم‌افزارها دهان به‌دهان خواهد گشت. اكنون حتي شركت‌هاي تازه كاري مانند SugarCRM و JasperSoft نيز بدون آن‌كه حتي يك سكه براي بازاريابي هزينه كنند، روزانه ده‌ها هزار دانلود دارند.

گوشه‌نشينان 
برخي از شركت‌ها به خاطر هزينه اوليه پايين ترجيح مي‌دهند در حاشيه اين سرمايه‌گذاري پرخطر حركت كنند تا از تبعات منفي آن در امان بمانند. Digium و Compiere دو شركت قديمي در زمينه توليد نرم‌افزار كه ضمنا از موفق‌ترين‌ها هم به‌حساب مي‌آيند، هيچ‌گونه سرمايه‌گذاري‌اي در اين زمينه انجام‌نداده‌اند‌.
 
در‌واقع آن‌ها هيچ وقت به سرمايه‌گذاري احتياجي هم ندارند. شايد اين شركت‌ها هيچوقت به شركت‌هاي ميليارد دلاري تبديل نشوند، اما حاشيه امن خوبي براي خود در اين بازار به‌وجود آورده‌اند. Jorg Janke، بنيانگذار Compiere  مي‌گويد: بسياري ازپيشنهادهايي سرمايه‌گذاران را رد كرده است .

اين شركت، توليد كننده نرم‌افزار برنامه‌ريزي منابع سازماني به‌صورت اپن‌سورس است. برنامه‌نويسي در اين زمينه كار بسيار دشواري است . زيرا اين‌گونه برنامه‌ها تمام فعاليت‌هاي يك شركت، از حسابداري گرفته تا توليد منابع انساني را تحت كنترل قرارمي‌دهد.
 
اين نرم‌افزارها معمولا به‌صورت سفارشي براي شركت‌ها نوشته مي‌شوند و به‌همين خاطر نصب ونگهداري آن مي‌تواند ميليون‌ها دلار هزينه در برداشته باشد. با اين وجود ازسال 1999 تقريبا نهصد هزار نسخه از نرم‌افزار اين شركت دانلود شده است.
 
Janke با اين‌كه مي‌داند  شركت‌هاي بزرگ Compiere را به SAP يا اوراكل ترجيح نخواهند داد، اما درميان شركت‌هاي متوسط جهان، جايگاه ويژه‌اي براي شركت خود به‌وجود آورده است. بيشتر اين شركت‌ها در حال اداره چند تجارت كوچك درداخل خود هستند و نيازدارند براي كنترل عمليات خود از نرم‌افزارهاي ارزان‌تر استفاده كنند. Janke مي‌گويد ما اين شركت ها را هدف نگرفتيم . آن‌ها خودشان ما را پيدا كردند.

نيازمندي‌ها
 درصد كمي از مشتريان شركت Compiere براي اين شركت منبع درآمد محسوب مي شوند . در واقع اين شركت براي ايجاد تغييرات و سفارشي‌سازي‌هايي كه مي‌بايست بر روي نرم‌افزارهايش انجام پذيرد،  روي شبكه اي  متشكل از شصت توزيع كننده و خرده فروش مستقل حساب مي كند . درآمد حاصل از اين كار ، گاه به پنجاه هزار دلار هم مي رسد ، با اين وجود Compiere تنها بخش كوچكي از آن را برمي‌دارد.

Janke مي‌گويد: اين شركت با هزينه‌هاي بالاسري بسيار كم، از سال 2003 تاكنون، سودآوري چشمگيري داشته و هر سال درآمدش دو برابر شده است. او مي‌افزايد: " قرارنيست مدل تجاري ما دنيا را فتح كند يا سودآوري فوق‌العاده بالايي داشته باشيم، ما بيشتر مايليم يك تجارت با دوام داشته باشيم ".


شركت هايي كه ازپشتيباني مالي برخوردارند بايد عملكرد بهتري داشته باشند. زيرا تنها درصد بسيار كمي از مشتريان، بابت دانلود نرم‌افزار پولي مي‌پردازند، آن‌ها مجبور خواهند بود حجم فعاليت خود را از شركت‌هاي تازه كار، به مراتب بالاتر ببرند و اين امر موجب نگراني سرمايه‌گذاران مي شود.


Danny Rimer از شركت سرمايه‌گذاري  ايندكس يكي از سرمايه گذاران با شهامت در اپن‌سورس بوده است. او مي‌گويد با سرمايه‌گذاري در MySQL و شركت Skype كه درزمينه انتقال صدا ازطريق اينترنت (VoIP) فعاليت دارد ، تاكنون از اين مدل تجاري كه بر پايه دانلود رايگان قراردارد، ضربه نخورده است. وي خاطرنشان مي كند كه موفق شدن در چنين تجارت‌هايي به سه چيز احتياج دارد:

- نرم‌افزار مورد نظر بايد مثل نرم‌افزار پايگاه‌داده هاي MySQL از نوع كالا باشد.

-  نرم‌افزار مورد نظر بايد به گونه‌اي باشد كه شركت‌هاي معمولي پيش از اين‌كه گزينه‌هاي ديگري را مدنظر قراردهند بدانند كه چرا به آن احتياج دارند.

- اين نرم‌افزار به بازاري مملو از كاربراني نياز دارد كه از پرداخت هزينه براي نرم‌افزارهاي كنوني خسته شده‌اند و انگيزه لازم براي رويكرد به‌ سمت نرم‌افزارهاي اپن‌سورس را داشته باشند.

Rimer معتقداست در اين زمينه براي شركت‌هاي خدماتي و سازمان‌هاي زيربنايي نيز فرصت‌هايي وجود دارد . اما زماني‌كه صحبت از نرم‌افزارهاي كاربردي اپن سورس به‌ميان مي‌آيد ، او خيلي مطمئن نيست كه بازار براي كالاهاي مصرفي به اندازه كافي وجودداشته باشد.

سلاح هاي بزرگ
سخنان Rimer حداقل براي كوتاه مدت صحيح به‌نظر مي‌رسند. حتي بزرگ‌ترين طرفداران اپن‌سورس نيز تمام تجارت خود را به‌سوي آن سوق نمي‌دهند. Brenner از شركت Fidelity مي‌گويد: " ما طرفداران پروپاقرص اپن‌سورس هستيم.
 
اما هنوز هم تعهد زيادي در قبال فروشندگان بزرگ نرم‌افزاري داريم ". وي مي‌افزايد: " ما به بازار بزرگ تجاري فروشندگان نرم‌‌افزاري تكيه مي‌كنيم و احتمال كمي وجود دارد كه به سرعت از آن‌ها فاصله بگيريم":
 اما اگر نرم‌افزار اپن سورس آن طور كه در تبليغات بيان مي شود كارايي داشته باشد، مي‌توان مطمئن بود كه شركت‌هاي زيادي همانند Fidelity حركت به‌سوي اپن‌سورس را آغاز مي‌نمايند .

البته اين حركت تدريجي است و باعث خواهد شد مديراني كه اكنون حساب زيادي روي نرم‌افزارهاي داراي مجوز باز‌كرده‌اند، دچار دردسر بشوند. Rimer مي‌گويد: " يك كسب‌و‌كار كوچك و پرسود كه سودآوري آن درحدود پانزده ميليون دلار درسال است،  به‌نظر نمي‌رسد مسير خود را به‌سمت ما تغييردهد. ما به‌دنبال سرمايه‌گذاري براي فروشندگان بزرگ نرم افزاري هستيم " .

به زودي نسل جديد شركت‌هاي اپن سورس اين فرصت را خواهند يافت تا ثابت كنند نرم‌افزار آن‌ها تا چه حد فراگيرخواهد شد و اين‌كه حالا‌ ديگر اپن‌سورس يك اكوسيستم است.